Melatonine: werking, bijwerkingen en wanneer het zin heeft
Helpt melatonine echt bij slecht slapen? Lees wanneer het zin heeft, welke bijwerkingen er zijn en waar u op moet letten.
Melatonine geldt als het natuurlijke middel voor een betere nachtrust. U kunt het als voedingssupplement kopen en veel mensen proberen het als ze slecht slapen. Maar helpt het ook? Dat hangt af van de reden waarom u slecht slaapt. In dit artikel leest u wat melatonine doet, voor wie het bedoeld is, welke bijwerkingen er zijn en waar u op moet letten bij het kopen.
Wat is melatonine en hoe werkt het?
Melatonine is een hormoon dat uw lichaam zelf aanmaakt. Het maakt u slaperig als het donker wordt en helpt uw lichaam om op het juiste moment in slaap te vallen. Als medicijn wordt het gebruikt bij slaapproblemen en bij jetlag (Apotheek.nl).
Toch is melatonine geen slaapmiddel in de gewone zin van het woord. De werkgroep Melatonine, samengesteld vanuit onder meer de Nederlandse Vereniging voor SlaapWaak Onderzoek en de Slaapgeneeskunde Vereniging Nederland, beschrijft het als een middel dat het ritme van uw biologische klok beïnvloedt. Het effect hangt daarom sterk af van het tijdstip waarop u het inneemt (expert opinion van de werkgroep, 2023).
Helpt melatonine bij slapeloosheid?
Bij volwassenen met langdurige slapeloosheid meestal niet. Volgens de werkgroep adviseert de Europese richtlijn geen melatonine bij chronische slapeloosheid. Het effect op het inslapen is minimaal: ongeveer vijf tot zeven minuten. Dat is volgens de werkgroep klinisch niet relevant. Een bewezen effect op doorslapen is er niet.
Slapeloosheid kan allerlei oorzaken hebben, zoals piekeren of een onregelmatig ritme. Een hormoon dat uw biologische klok bijstuurt, lost die oorzaken niet op. Meer over de achtergrond en de behandeling leest u bij slapeloosheid.
Voor wie is melatonine wel bedoeld?
Melatonine is vooral bedoeld bij stoornissen van het slaapritme, de zogeheten circadiane ritmestoornissen. De werkgroep noemt onder meer:
- Een uitgestelde slaapfasestoornis. Uw biologische klok loopt achter, waardoor u pas laat in slaap valt. Melatonine ondersteunt dan andere maatregelen, zoals licht en vaste bedtijden.
- Jetlag. Kortdurend gebruik kan de klachten verminderen, mits u het op het juiste moment inneemt. Hogere doseringen werken volgens de werkgroep niet beter dan lage. Bij jetlag gebruikt u het volgens Apotheek.nl zolang u klachten hebt, meestal twee tot vijf dagen.
- Slaapproblemen bij kinderen met ADHD of autisme. Melatonine kan worden overwogen nadat maatregelen rond slaapgedrag onvoldoende hielpen.
In al deze situaties hoort eerst een goede diagnose. Wie zonder onderzoek melatonine neemt, loopt het risico dat het middel niet past bij de oorzaak van de klachten.
Hoe snel werkt melatonine?
Na inname bereikt melatonine na ongeveer een uur zijn hoogste niveau in het bloed. Slaperigheid merkt u meestal in dat eerste uur. Het effect op uw slaapritme ontstaat pas over meerdere dagen tot weken. Het tijdstip van innemen bepaalt of uw ritme vervroegt of juist opschuift. Laat dit tijdstip dus altijd bepalen door uw arts of apotheker.
Welke bijwerkingen heeft melatonine?
Melatonine geeft meestal weinig klachten. Vermoeidheid en duizeligheid komen voor. Volgens de werkgroep gaat het bij 1 tot 10 procent van de gebruikers om hoofdpijn en slaperigheid. Bij minder dan 1 procent worden duizeligheid, diarree, onrust en heftige of angstige dromen gemeld. Rijd niet als u zich duizelig of moe voelt.
Let ook op stapeling. Breekt uw lichaam melatonine langzaam af, of gebruikt u bepaalde medicijnen of rookt u, dan kan het middel zich opstapelen. U kunt dan juist weer slecht gaan slapen. Gebruikt u andere medicijnen? Vraag uw apotheker dan naar mogelijke wisselwerking. Heeft u diabetes? Dan geldt voor melatonine een aparte instructie over het moment van innemen ten opzichte van het eten.
Mag u melatonine gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding?
De werkgroep raadt gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding af, omdat er te weinig klinische gegevens zijn. Melatonine komt bovendien in de moedermelk terecht en de veiligheid voor de baby is niet zeker. Bespreek het dus altijd eerst met uw arts of apotheker.
Wat is het verschil tussen melatonine als geneesmiddel en als supplement?
Melatonine is in twee vormen te koop. Volgens de werkgroep beschouwt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd melatonine boven een bepaalde dosering sinds 2015 als geneesmiddel. Producten met een lagere dosering worden als voedingssupplement verkocht. De werkgroep wijst erop dat ook lage doseringen al effect hebben op uw lichaam. De bijsluiters van supplementen leggen bovendien vaak onvoldoende uit wanneer u ze moet innemen, terwijl het tijdstip juist belangrijk is.
Let ook op homeopathische slaapmiddelen. Sommige daarvan bevatten melatonine zonder dat dit duidelijk op de verpakking staat. Het gebruik van melatonine kan dan onopgemerkt blijven, ook voor uw arts. De werkgroep pleit ervoor dat melatonine in alle doseringen alleen op recept verkrijgbaar is. Hoe de regels op dit moment precies liggen, kunt u het beste navragen bij uw apotheker.
Hoe stopt u met melatonine?
Gebruikt u melatonine al langere tijd? Dan kan het na het stoppen enkele maanden duren voordat uw lichaam weer voldoende eigen melatonine aanmaakt. In die periode kunt u moeilijker slapen. Bespreek het stoppen daarom met uw arts of apotheker. De werkgroep adviseert bovendien om na ten minste een jaar dagelijks gebruik te beoordelen of melatonine nog nodig is.
Wat kunt u doen als melatonine niet helpt?
Slaapt u al langere tijd slecht? Dan loont het om de oorzaak te zoeken in plaats van alleen het symptoom te bestrijden. Een mogelijke route is slaaptherapie. Praktische handvatten voor elke avond vindt u in onze 12 tips om beter te slapen.