De klok gaat een uur terug: zo went u snel aan de wintertijd

Een uur extra slaap: wie zou daar nu last van hebben? Toch merken veel mensen in de dagen na het verzetten van de klok dat ze eerder wakker worden, aan het eind van de middag duf zijn en ’s avonds al op de bank wegdommelen. Dat is geen aanstellerij. Uw lichaam heeft een eigen klok en die laat zich niet zomaar een uur verzetten.

Wanneer gaat de klok een uur terug?

De klok gaat elk jaar op de laatste zondag van oktober om 03.00 uur een uur terug naar 02.00 uur. In 2026 was dat zondag 25 oktober, in 2027 is het zondag 31 oktober. De wintertijd is in Nederland de standaardtijd. In de uitleg van de Rijksoverheid over het verzetten van de klok staat dat de Centraal-Europese Tijd volgens de Nederlandse wet de officiële tijd is en dat de zomertijd een Europese afspraak is. In het voorjaar gaat de klok weer vooruit, in 2027 op zondag 28 maart om 02.00 uur naar 03.00 uur.

Gaat de klok nu vooruit of achteruit? In het najaar achteruit en in het voorjaar vooruit. Een ezelsbruggetje: in het voorjaar zet u de tuinmeubelen vooruit naar buiten en in het najaar zet u ze weer achteruit naar binnen. Uw telefoon regelt het zelf. De oven en de auto niet.

Waarom verzetten we de klok eigenlijk?

Nederland voerde de zomertijd in 1977 in om dezelfde tijd te hebben als de buurlanden, die de klok verzetten om energie te besparen. Sinds 1980 is de zomertijd Europees geregeld. Of die besparing nog opweegt tegen de nadelen voor slaap en gezondheid is al jaren onderwerp van discussie. Het Europees Parlement stemde in 2019 voor een einde aan het verzetten van de klok, maar de lidstaten kwamen er onderling niet uit. Zolang er geen Europees besluit ligt, blijft de huidige regeling gewoon gelden.

Waarom heeft uw lichaam moeite met één uur verschil?

Diep in uw hersenen zit een groep cellen die het ritme van uw etmaal bijhoudt: uw biologische klok. Chronobioloog Marijke Gordijn van Chrono@Work, een bedrijf verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, legde uit dat die klok uw lichaam voorbereidt op de dag. Uw bloeddruk en uw cortisolniveau stijgen al voor u opstaat, zodat u soepel van liggen naar staan komt. Moet u plotseling op een ander tijdstip uit bed, dan loopt die voorbereiding niet gelijk met de nieuwe klok.

Na de overgang naar de wintertijd loopt uw biologische klok een uur voor op de klok aan de muur. Uw lichaam vindt het dus al bedtijd terwijl het volgens uw klok nog avond is en maakt u ’s ochtends een uur eerder wakker. Aanpassen kan de klok wel, maar vooral op licht en donker. Die licht-donkercyclus verandert niet doordat wij de wijzers verzetten. Daarom is het ook geen jetlag: bij een vliegreis verschuift de zon wel mee.

Waarom is de wintertijd meestal makkelijker dan de zomertijd?

De biologische klok loopt bij de meeste mensen iets langer dan 24 uur. Daardoor schuift ze gemakkelijker naar later dan naar eerder. In het najaar moet uw klok een uur vertragen en dat past bij haar natuurlijke neiging. In het voorjaar moet ze juist een uur versnellen. Volgens Gordijn staat u in de wintertijd op wanneer uw lichaam er al klaar voor is en mag u een uur langer slapen. Hoe lang het wennen duurt, verschilt per chronotype. Avondmensen hebben na de overgang naar de zomertijd soms meer dan vier weken nodig.

Hoe went u sneller aan de wintertijd?

Drie gewoonten maken het wennen doorgaans makkelijker: vaste tijden aanhouden, ’s ochtends daglicht opzoeken en de avond rustig houden. Dit is hoe u dat aanpakt:

• Blijf bij uw gebruikelijke tijden. Ga op uw gewone tijd naar bed en sta op uw gewone tijd op, ook al voelt uw lichaam de eerste dagen een uur voor. Geniet van het extra uur slaap, maar slaap niet uren langer uit dan normaal. Wie uitslaapt, bouwt ’s avonds minder slaapdruk op en valt dan moeilijker in slaap. Slaapdruk is de behoefte aan slaap die u overdag opbouwt.
• Pak ochtendlicht. Ga binnen een uur na het opstaan naar buiten. Ook op een grijze dag is het buiten veel lichter dan binnen. Volgens Gordijn heeft de biologische klok elke dag ochtendlicht nodig om zich bij te stellen. In de winter is dat geen overbodige luxe: op 21 december gaat de zon al rond 16.30 uur onder en komt het licht pas rond 8.45 uur. Lees meer over hoe daglicht uw slaap en biologische klok beïnvloedt.
• Houd dutjes kort en vroeg. Een dutje van een kwartier tot twintig minuten vroeg in de middag kan helpen. Een lang dutje laat in de middag gaat ten koste van uw nachtrust.
• Maak de avond rustig. Cafeïne werkt vaak nog vier tot twaalf uur door, dus laat de koffie na de lunch staan. Vermijd alcohol en een zware maaltijd vlak voor het slapengaan en leg schermen een uur voor bedtijd weg. Meer ideeën vindt u in onze negen praktische tips om sneller in slaap te vallen.

Heeft u jonge kinderen? De biologische klok van kinderen blijkt in de praktijk vaak onverzettelijk. Schuif in de dagen voor de omschakeling hun bedtijd en eetmomenten in kleine stapjes naar later, zodat het verschil op zondag minder groot is. Gebruikt u medicijnen op vaste tijdstippen, zoals insuline of de anticonceptiepil? Vraag dan aan uw apotheker of huisarts hoe u de innametijd rond de omschakeling aanpast.

Wanneer is het meer dan wennen?

Meestal gaat het vanzelf over. Ligt u na drie weken nog steeds drie nachten per week of vaker wakker, of bent u overdag zo moe dat uw werk of het autorijden eronder lijdt? Dan ligt de oorzaak waarschijnlijk niet bij de klok. De NHG-Standaard Slaapproblemen spreekt vanaf drie weken van aanhoudende slapeloosheid. Lees meer over slapeloosheid en wat u eraan kunt doen. Ook luid snurken met ademstops, ochtendhoofdpijn of een onbedwingbare slaperigheid overdag zijn redenen om te laten uitzoeken of er slaapapneu speelt. De omschakeling is soms vooral het moment waarop u merkt dat uw slaap al langer niet goed was.

Bij Ruysdael Slaapkliniek kijkt een multidisciplinair team van neurologen, KNO-artsen en longartsen met u mee. Een eventueel slaaponderzoek vindt bij u thuis plaats en met de online slaaptest weet u in vijf vragen of een gesprek zinvol is.