Slaapproblemen in Nederland nemen toe: dit zeggen de nieuwste cijfers
Ruim één op de vier Nederlanders van 12 jaar en ouder heeft last van slaapproblemen. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van de Gezondheidsenquête van het CBS, verwerkt door het RIVM. Daarmee is het aandeel slechte slapers verder gegroeid ten opzichte van eerdere jaren, en dat is een trend die al langer zichtbaar is.
Wat zeggen de nieuwste cijfers?
Volgens Volksgezondheid en Zorg (RIVM), op basis van CBS-Statline-data uit 2024, is het percentage mensen dat aangeeft de afgelopen twee weken ‘nogal’ of ‘(heel) veel’ problemen te hebben gehad met in slaap vallen, doorslapen of te vroeg wakker worden, sinds 2017 significant toegenomen. Dat geldt zowel voor mannen als vrouwen apart, en voor vrijwel elke leeftijdsgroep.
Vrouwen hebben vaker last van slaapproblemen dan mannen: 31 procent tegenover 21 procent. Het probleem komt het minst voor bij jongeren van 12 tot en met 17 jaar (22 procent) en het meest bij volwassenen tussen de 50 en 64 jaar (29 procent). Ter vergelijking: in 2018 lag het landelijke gemiddelde nog op 24 procent. De cijfers van 2023 ontbreken, omdat het CBS de slaapvragen sinds 2022 alleen nog in de even jaren stelt.
Wie heeft de meeste last van slaapproblemen?
Niet iedereen loopt evenveel risico. Een strategische verkenning van het Trimbos-instituut, RIVM en de Hersenstichting wijst vijf groepen aan die vaker kampen met slechte slaap: vrouwen, pubers en jongvolwassenen, ouderen, mensen met een lager opleidingsniveau en Nederlanders met een migratieachtergrond. De onderzoekers concluderen ook dat er in Nederland relatief weinig aandacht is voor het vóórkomen van slaapproblemen, en dat kennis over effectieve preventie nog beperkt is.
Wat zijn de gevolgen van aanhoudende slaapproblemen?
Een nachtje matig slapen heeft weinig gevolgen. Aanhoudende slaapproblemen zijn een ander verhaal. Volgens dezelfde verkenning van Trimbos, RIVM en de Hersenstichting verhoogt te weinig of juist te veel slaap, en slaap van slechte kwaliteit, het risico op onder meer obesitas, diabetes, depressie en beroerte. Ook noemen de onderzoekers de economische en maatschappelijke kosten: meer ziekteverzuim en verminderde schoolprestaties.
Nederlands onderzoek onderbouwt dit beeld, specifiek voor het hart. Onderzoekster Marieke Hoevenaar-Blom promoveerde aan de Wageningen University op onderzoek naar slaap en hart- en vaatziekten, gebaseerd op het MORGEN-project van het RIVM onder twintigduizend deelnemers. Mensen die korter dan zes uur per nacht sliepen, hadden gemiddeld 15 procent meer kans op hart- en vaatziekten dan mensen die zeven tot acht uur sliepen. Sliepen deze korte slapers ook nog eens slecht, dan liep dat risico op tot 65 procent hoger. Slechte slapers die kort sliepen maar wél fris en uitgerust wakker werden, hadden juist een risico dat vergelijkbaar was met de langere slapers (Hoevenaar-Blom e.a., RIVM/Wageningen University).
Dat wil niet zeggen dat iedereen met af en toe een onrustige nacht risico loopt. Het gaat om aanhoudende, langdurige klachten die de kwaliteit van de slaap structureel aantasten.
Wanneer spreken we van een slaapstoornis?
De CBS-cijfers gaan over ervaren slaapproblemen: mensen die zelf aangeven moeite te hebben met slapen. Dat is iets anders dan een gediagnosticeerde slaapstoornis, zoals slapeloosheid (insomnie), slaapapneu of overmatige slaperigheid overdag.
Niet elke slechte slaper heeft een onderliggende slaapstoornis, maar slaapt u al langere tijd slecht en heeft u daar overdag last van, dan is het verstandig de oorzaak te laten onderzoeken. Een deel van de slaapproblemen heeft namelijk een fysieke of medische oorzaak, die met de juiste diagnose goed te behandelen is. Bij Ruysdael Slaapkliniek brengt een multidisciplinair team van somnologen deze oorzaak in kaart, vaak met een slaaponderzoek dat u gewoon thuis doet.
Veelgestelde vragen
Hoeveel Nederlanders hebben slaapproblemen?
Volgens de meest recente cijfers van het RIVM en CBS (2024) heeft ruim één op de vier Nederlanders van 12 jaar en ouder last van slaapproblemen. Dat aandeel is sinds 2017 significant gestegen.
Wie heeft het vaakst last van slechte slaap?
Vrouwen rapporteren vaker slaapproblemen dan mannen, en het komt het meest voor bij mensen tussen de 50 en 64 jaar. Ook pubers, jongvolwassenen, ouderen, mensen met een lager opleidingsniveau en mensen met een migratieachtergrond lopen een hoger risico.
Is incidenteel slecht slapen schadelijk voor mijn gezondheid?
Nee, een enkele slechte nacht heeft weinig gevolgen. De gezondheidsrisico’s die in onderzoek worden genoemd, zoals een hoger risico op hart- en vaatziekten, gelden bij aanhoudende, langdurige slaapproblemen, en vooral bij een combinatie van kort én slecht slapen.
Wanneer moet ik hulp zoeken voor mijn slaapproblemen?
Merkt u dat u langere tijd slecht slaapt en dat dit uw dagelijks functioneren beïnvloedt, bijvoorbeeld door vermoeidheid, concentratieproblemen of een sneller wisselende stemming? Dan is het verstandig dit met uw huisarts te bespreken, die u kan doorverwijzen voor verder onderzoek.