Waar bent u naar op zoek
6 november 2026

Dit zijn de voor- en nadelen van slaapmiddelen

Het klinkt zo verleidelijk: u slaapt slecht, heeft voor uw gevoel alles al geprobeerd, waarom niet gewoon een slaappil? Een logische gedachte, zeker als u weer eens naar het plafond ligt te staren. Maar of het verstandig is? Slaappillen hebben enkele voordelen, maar toch vooral veel nadelen.

Rustig en ontspannen

Slaapmiddelen zijn middelen om slaapproblemen tegen te gaan. Ze hebben een dempende werking op de hersenactiviteit en het centrale zenuwstelsel. Ze verminderen angst en stress en zorgen voor ontspanning van de spieren. U wordt dus rustig, ontspannen en kalm. Dat leidt ertoe dat u sneller in slaap valt. In Nederland slikken ruim 1,3 miljoen mensen slaapmedicatie.

Er zijn langwerkende slaapmiddelen, die ervoor zorgen dat iemand beter doorslaapt. En kortwerkende middelen, bedoeld om beter in te slapen. We kunnen slaapmiddelen verdelen in twee groepen: benzodiazepinen (‘psychotrope middelen’) en overige hypnotica, zoals melatonine en chloralhydraat. Benzodiazepinen zijn de meest gebruikte soort en worden meestal ook voorgeschreven door huisartsen. 

Neuroloog-somnoloog Raymond Vogels van Ruysdael Slaapkliniek vertelt aanvullend: “Daarnaast zijn er medicijnen die “off-label”, dus buiten het oorspronkelijke indicatiegebied worden voorgeschreven om ontspanning en de slaap te stimuleren. Deze middelen zijn vaak primair ontwikkeld ter behandeling van angst- en stemmingsstoornissen maar hebben slaperigheid als bijwerking. Voorbeelden zijn amitriptyline en mirtazapine. In lage dosering kan tijdelijk gebruik soms verbetering geven van het in- en doorslapen.”

Naar de huisarts

Over huisartsen gesproken: veel mensen gaan op zoek naar slaapmiddelen die zonder recept te krijgen zijn. In 2022 zochten Nederlanders online meer dan één miljoen keer naar slaapmiddelen zonder recept. Een stijging van 48 procent in vier jaar tijd, aldus Stichting Epilepsie Instellingen Nederland (SEIN). Ergens begrijpelijk, het kan een drempel zijn om hulp te vragen, maar de meeste slaapmiddelen hebben niet voor niets een recept nodig. Er zitten veel bijwerkingen aan, waarover later meer.

Klopt u bij de huisarts aan, dan zal hij een gesprek met u voeren over uw klachten. Hoelang slaapt u al slecht, hoe vaak in de week, wat zijn volgens u mogelijke oorzaken, wat heeft u al geprobeerd en wat verwacht u van de slaapmedicatie? Mogelijk vraagt de huisarts u eerst een dagboek bij te houden, om te achterhalen of verandering van leefstijl of gewoonten voldoende is.

Wel of niet?

De richtlijnen van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) schrijven voor terughoudend te zijn met slaapmiddelen, omdat voor de meeste patiënten de voordelen niet opwegen tegen de nadelen. Ze bieden bovendien geen blijvende oplossing bij slapeloosheid. Het NHG schrijft: ‘Overweeg slaapmiddelen alleen bij patiënten met kortdurende slapeloosheid met duidelijke relatie met een oorzaak, bij hoge lijdensdruk. Schrijf in dat geval kortdurend, bij voorkeur eenmalig, voor.’

Meestal krijgt u dus alleen slaapmedicatie voorgeschreven als u erg slecht slaapt, er geen andere oplossing is en uw klachten uw dagelijkse leven ontregelen. Bent u zwanger of geeft u borstvoeding, lijdt u aan slaapapneu, ademt u moeilijk, heeft u een angststoornis of heeft u een verleden met verslaving, dan krijgt u zeer waarschijnlijk sowieso geen slaapmedicijnen voorgeschreven.

De voordelen en nadelen

De richtlijnen zijn natuurlijk niet voor niets zo streng. Slaapmiddelen zorgen ervoor dat u sneller inslaapt (ongeveer twintig minuten) en dat u langer slaapt (ongeveer vijftig minuten per nacht). Maar dat zijn dan ook de enige voordelen. En die zijn ook nog eens tijdelijk: na een tijdje helpen slaapmiddelen steeds minder goed.

De nadelen van slaapmiddelen zijn daarentegen legio:

  • De kwaliteit van de slaap kan achteruitgaan. U slaapt minder diep en wordt sneller wakker.
  • Slaappillen pakken niet de oorzaak van uw slaapprobleem aan. Voor echte verandering zult u uw slaapgewoonten moeten aanpakken of u laten behandelen aan uw slaapprobleem.
  • Uw lichaam went aan slaappillen. Na een week of twee helpen slaapmiddelen steeds minder goed. U heeft steeds vaker en meer pillen nodig voor hetzelfde effect. Verslaving ligt daardoor op de loer.
  • Bij langdurig gebruik neemt de algehele hersenactiviteit af.
  • Sommige dingen mag u niet meer doen als u slaapmedicatie neemt. Autorijden bijvoorbeeld. In elk geval acht uur na het innemen van de medicatie, maar slikt u het medicijn dagelijks, dan mag het tijdelijk helemaal niet meer. Neem daarnaast geen alcohol of drugs als u slaapmiddelen gebruikt.

Naast deze bijwerkingen kunt u overdag slaperig zijn, minder geconcentreerd en alert, kunt u dingen vergeten en is er een risico op valpartijen vanwege sufheid en spierverslapping. Bij ongeveer zevenduizend ouderen die jaarlijks ten val komen, is slaapmedicatie de belangrijkste oorzaak, aldus hoogleraar medicatieveiligheid Patricia van den Bemt enkele jaren geleden in het NOSRadio 1 Journaal. Vaak heeft u zelf niet door dat u deze bijwerkingen heeft.

Wat is oxazepam en werkt het als slaapmiddel?

Oxazepam is een slaap- en kalmeringsmiddel uit de groep van de benzodiazepinen. Een arts schrijft het voor bij angst en spanning, slaapproblemen en alcoholontwenning. Het maakt rustig en slaperig en helpt bij het inslapen. De werking begint binnen ongeveer een uur en houdt zes tot acht uur aan (Apotheek.nl).

Bijwerkingen zijn onder meer een suf of moe gevoel, trager reageren, slappe spieren, geheugenproblemen en minder goede coördinatie, waardoor u eerder valt. Gebruikt u oxazepam als slaapmiddel, dan kunnen die klachten tot de volgende dag aanhouden. Hoe lang u niet mag autorijden hangt af van de hoeveelheid die u gebruikt en kan uren tot een volle dag duren. Alcohol versterkt het suffe gevoel.

Gebruikt u oxazepam langdurig, dan wordt stoppen moeilijk. Apotheek.nl adviseert daarom het zo kort mogelijk te gebruiken. Als slaapmiddel werkt het het beste bij incidenteel gebruik en niet langer dan enkele weken achter elkaar. Stop bij langer gebruik niet zomaar, maar bouw af in overleg met uw arts of apotheker.

Is promethazine een slaapmiddel?

Niet in de eerste plaats. Promethazine is een middel tegen allergie en misselijkheid dat ook rustig en slaperig maakt. Artsen schrijven het onder meer voor bij allergie, reisziekte, hoesten en slaapproblemen, maar alleen als suf en slaperig worden geen probleem is. Dat is bijvoorbeeld het geval als de klachten vooral ’s nachts optreden. De werking begint ongeveer twintig minuten na inname en houdt als slaapmiddel twee tot acht uur aan (Apotheek.nl).

Mogelijke bijwerkingen zijn slaperigheid, duizeligheid, een droge mond, wazig zien, moeite met plassen en moeite met het coördineren van bewegingen. Rijd niet auto als u promethazine gebruikt. Pas vier dagen na de laatste inname mag dat weer, maar alleen als u geen bijwerkingen meer hebt. Alcohol versterkt de slaperigheid. Geef geen borstvoeding tijdens het gebruik, want het middel komt in de moedermelk terecht en is schadelijk voor de baby. Over hoe lang u het kunt gebruiken staat niets in de patiëntinformatie. Vraag dat aan uw arts of apotheker.

Wondermiddelen zijn het dus allerminst, ze vormen slechts een tijdelijke oplossing. Wilt u uw slaapprobleem aanpakken en lukt u dat niet zelf, dan is het aan te bevelen experts in te schakelen.

Terug naar nieuwsoverzicht
Moeite met in slaap vallen?
Doe de online slaaptest en kom binnen 5 vragen erachter of u een slaapstoornis heeft.